Yeni akvaryum kuranların en çok kafası karışan konusu filtredir. Kutunun üzerinde yazan litre değerleri, "biyolojik", "mekanik", "sünger", "dış filtre" gibi terimler ilk bakışta gereksiz karmaşık gelir. Oysa filtre, akvaryumun kalbidir: balıklarınızın nefes aldığı suyu temiz tutan, görünmez ama hayati bir sistemdir. Aşağıda, yeni başlayan birinin aklına gelen soruları sırayla ele alıyoruz.
Akvaryum filtresi nedir sorusunun en kısa cevabı: suyu emip içinden geçiren, kirleri tutan ve içindeki bakteri kolonisiyle zehirli maddeleri zararsız hale getiren bir cihazdır. Yani iki iş yapar; birincisi gözle görünen kirleri süzer, ikincisi ve daha önemlisi biyolojik döngüyü barındırır.
Şart mı? Balık besliyorsanız evet. Balıklar amonyak üretir, yem artıkları çürür ve amonyak birikir. Amonyak balıklar için düşük dozda bile zehirlidir. Filtre süngerlerinde yaşayan bakteriler amonyağı nitrite, nitriti nitrata çevirir. Nitrat ise su değişimiyle ve bitkilerle kontrol altında tutulur. Filtresiz bir kavanozda bu döngü kurulmadığı için balık er ya da geç zehirlenir.
| Tip | Kimin için uygun | Notlar |
|---|---|---|
| Sünger (hava motorlu) | Küçük akvaryumlar, yavru ve yavaş yüzen balıklar | Ucuz, akıntısı zayıf, biyolojik filtrelemesi iyi |
| İç filtre (motorlu) | 30–120 litre arası çoğu akvaryum | Kurulumu kolay, içeride yer kaplar |
| Şelale / askı tipi | Orta boy akvaryumlar | Bakımı pratik, suya oksijen katar, sesli olabilir |
| Dış (kova) filtre | 150 litre ve üzeri, kalabalık akvaryumlar | Yüksek kapasite, akvaryum içinde yer kaplamaz, pahalı |
Genel kural: filtrenin saatteki devir hızı, akvaryum hacminin 4–6 katı olsun. 100 litrelik bir akvaryum için saatte 400–600 litre pompalayan bir filtre iyi bir başlangıçtır. Kutuda yazan "180 litreye kadar uygun" ifadelerine körü körüne güvenmeyin; bu değerler genellikle iyimserdir. Bir üst modeli almak, zayıf kalan bir filtreyle uğraşmaktan iyidir. Yalnızca beta gibi durgun su seven balıklarda akıntıyı kısabileceğiniz bir model tercih edin.
Ayda bir, en fazla iki haftada bir yeterlidir. Kritik nokta şu: süngerleri musluk suyunda yıkamayın. Klor bakterileri öldürür. Su değişimi sırasında çektiğiniz akvaryum suyunu bir kovaya alın, süngeri o suyun içinde hafifçe sıkıp durulayın. Amaç süngeri "yeni gibi" yapmak değil, tıkanıklığı açmak.
Süngerler yıpranıp dağılmaya başladığında, hepsini birden değiştirmeyin. Bir seferde en fazla birini yenileyin, eski olanları bir süre birlikte çalıştırın ki bakteri kolonisi yeni malzemeye geçsin. Aktif karbon kullanıyorsanız 3–4 haftada bir değiştirilmesi gerekir; ömrü dolan karbon tuttuğu maddeleri geri bırakabilir. İlaç uyguladıysanız karbonu çıkarın, yoksa ilacı emer. Temizlik takviminizi su değişimiyle aynı güne denk getirmek işi kolaylaştırır.